پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - شهرستان بجنورد
شهرستان بجنورد
سيماي منابع طبيعي و آبخيزداري شهرستان بجنورد
1- موقعيت شهرستان
شهرستان بجنورد  با مساحتي بالغ بر 579959 هكتار حدود 20% از كل مساحت استان را شامل مي شود . جمعيت شهرستان در حدود 340000 نفر است و داراي سه بخش مركزي ، گرمخان و راز و جرگلان مي باشد.
تغييرات دمايي در طول سال:  اقليم شهرستان خشك و نيمه خشك است و بيشترين درجه حرارت در تابستان ( مردادماه ) به 40 درجه سانتي گراد و كمترين ميزان درجه حرارت در طول ماههاي دي و بهمن به 15- درجه سانتي گراد مي رسد.
محدوده شهرستان :
شمال : جمهوري تركمنستان
جنوب : شهرستان اسفراين
شرق : شهرستان شيروان
غرب : شهرستان مانه و سملقان و جاجرم
2- مرتع
وسعت مراتع شهرستان داراي 09/271365 هكتار مي باشد كه حدود 85/46% از وسعت منابع طبيعي شهرستان را به خود اختصاص داده است . اين شهرستان به لحاظ گستردگي عرضي و موقعيت خاصي كه دارد داراي سه نوع مرتع ييلاقي ، قشلاقي و ميانبند مي باشد.
واحد مرتع شهرستان بجنورد تاكنون موفق به مميزي بيش از 365000 هكتار از عرصه هاي مرتعي و جنگلي شهرستان شده است كه در اين راستا 6616 نفر دامدار با تعداد 436919 واحد دامي موجود و 278210 واحد دامي مجاز را شناسايي نموده و براي ساماندهي مديريت بهينه و اصولي مراتع، بالغ بر 21 مورد طرح مرتعداري در سطح شهرستان توسط اداره كل منابع طبيعي و آبخيزدارياستانبا همكاري شركت هايمشاوره تهيه شده كهتاكنون چند مورد از آن ها به مجريان جهت اجرا واگذار و حال اجرا مي باشد.
شهرستان بجنورد داراي 126 مرتع مميزي شده مي باشد كه از اين تعداد 10 مورد قشلاقي و 17 مورد ييلاقي و بقيه ميانبند هستند. اين شهرستان داراي 13 مرتع عشايري است كه از اين تعداد 4 مورد قشلاقي و بقيه ييلاقي هستند .
از وظايف ديگر اين واحد تأمين آب بهداشتي و شرب دام هاي دامداران مي باشد كه از سال 84 تا اواخر سال 88 حدود 15 دهنه چشمه را بهسازي و بالغ بر 20 باب آبشخور دام و چند منبع آب براي دامداران در سامانهاي روستايي و عشايري احداث نموده است تا دام ها از آب تميز و بهداشتي بهره مند شوند و دامها در مقابل امراض مصون باشند. همچنين اداره بجنورد توانسته تا بحال حدود يكهزار هكتار از مراتع شهرستان را مرمت و بازسازي نمايد.
هر چند كه مراتع بعنوان پشتوانه اصلي دامداري سنتي مي باشد ولي بر اساس برآوردهاي انجام شده تعليف دام ها از مراتع فقط 25% سودي است كه عايد انسان ها مي شود . بقيه سودهايي كه كمتر در معرض ديد است مثل توليد اكسيژن ، بهره برداريهاي تفرجگاهي ، بهره برداري از گياهان دارويي و ... كه علاوه بر نيروهاي وظيفه مند و رسمي اداري همه اقشار جامعه را مجاب مي نمايد كه در حفظ و حراست از منابع طبيعي كوشا باشند.
پراكنش مراتع شهرستاني بجنورد
 
نوع مرتع
مساحت ( هكتار)
مراتع متراكم يا خوب
58491.21
مرتع نيمه متراكم يا متوسط
175270.2
مرتع كم تراكم يا فقير
37603.68
جمـــــع
271365.09
 
3- يگان حفاظت
باتوجه به اينكه غناي منابع طبيعي هر كشور باعث افزايش ثروت آن جامعه در ميان جوامع بشري مي گردد،حفاظت از سرمايه ها و حتي برنامه ريزي جهت افزايش اين سرمايه خدادادي همتي بلند و اقتداري فراتر از آنچه موجود است را مي طلبد و با توجه به اين كه در ايران عزيز ما اين سرمايه خدادادي جزء انفال مي باشد كه در اختيار رهبر جامعه اسلامي قرار دارد و خداوند در قرآن نيز به حفاظت از بيت المال و انفال بسيار تذكر داده است . يگان حفاظت در منابع طبيعي به پيشنهاد سازمان جنگل ها ، مراتع و آبخيزداري كشور به تصويب ستاد كل نيروهاي مسلح با معرفي آن از 24 اسفند 1384 به طور رسمي عهده دار اين وظيفه خطير يعني حفاظت از منابع طبيعي شده است .
 4- جنگل
منابع جنگلي و رويشگاههاي جنگلي موجود در شهرستان بجنورد با مساحت 1/102198 هكتار به عنوان يكي از منابع ارزشمند حياتي شهرستان محسوب مي شود كه حدود 5/23 درصد از وسعت جنگل هاي استان و 46/15 درصد از وسعت منابع طبيعي شهرستان را به خود اختصاص داده است. جنگل هاي اين شهرستان در ناحيه رويشي ايران توراني واقع شده كه تيپ غالب آن ، گونه ارس ( Juniprus ) با گونه هاي همراه افراكركو ، زالزالك وشيرخشت و زرشك مي باشد.
عمده مناطق جنگلي شهرستان در بخش راز و جرگلان و تا حدودي بخش گرمخان و مساحت كمي نيز در بخش مركزي واقع شده است . از جمله مناطق جنگلي تحت قرق و داراي طرح مي توان به قرق   4750 هكتاري طرح مديريت منابع جنگلي گوينيك واقع در بخش راز و جرگلان اشاره نمود كه از جمله طرح هاي موفق و ايده آل منطقه محسوب مي شود اين طرح كه از سال 1378 تاكنون قرق مطلق مي باشد موجب شده است تا گونه هاي جنگلي طرح به سمت توالي سوق پيدا كرده و زادآوري گونه هاي جنگلي در آن به وفور مشاهده گردند .
علاوه بر مناطق فوق قريب به 5741 هكتار از مناطق جنگلي شهرستان نيز به عنوان طرح هاي ذخيره گاه جنگلي در 6 منطقه مورد حفاظت و حمايت قرار مي گيرند كه شامل مناطق ذيل مي باشند:
1. ذخيره گاه جنگلي ارس جودر با مساحت 305 هكتار با گونه هاي همراه افرا كركو ، شيرخشت و زرشك .
2. ذخيره گاه جنگلي ارس كوله داغ با مساحت 2302 هكتار با گونه هاي همراه افرا كركو ، شيرخشت ، زرشك ، سياه تلو و آلو تلخ .
3. ذخيره گاه جنگلي ارس شاه كسن داغي با مساحت 2937 هكتار با گونه هاي همراه ، افرا كركو ، داغداغان و سياه تلو .
4. ذخيره گاه جنگلي زالزالك   مملجه با مساحت 8 هكتار .
5. ذخيره گاه جنگلي ارس پيغو با مساحت 162 هكتار .
6. ذخيره گاه جنگلي ارس گوينيك با مساحت 25 هكتار و گونه هاي همراه افرا كركو ، بادامك، شيرخشت و زرشك
هر يك از ذخيره گاه هاي جنگلي فوق به منظور خاصي تحت مديريت و حفاظت قرار مي گيرند كه مهمترين آن حفظ ذخاير ژنتيكي و كمك به تجديد حيات عرصه طرح ،‌كاهش فشار چراي دام و نيز جلوگيري از فرسايش خاك در اين مناطق مي باشد.
در برنامه چهارم توسعه حدود 94 هكتار جنگلكاري در بخش دولتي انجام شده و در بخش خصوصي نيز كه شامل توسعه فضاي سبز و درختكاري و زراعت چوب مي باشد حدود 327 هكتار اجراي عمليات جنگلكاري شده است  .
پراكنش پوشش جنگلي در شهرستان بجنورد
 
طبقه پوشش جنگلي
مساحت ( هكتار)
جنگل با تراكم تاج پوشش بيش از 50% ( جنگل انبوه)
25/1304
جنگل با تراكم تاج پوشش بين 50-25% ( جنگل نيمه انبوه)
14/35457
جنگل با تراكم تاج پوشش بين 25-5% ( جنگل تنك)
21/60295
درختچه هاي با تراكم تاج پوشش بيش از 10% ( بيشه زار و درختچه زار )
5034
جنگل هاي دست كاشت با تراكم 5% ( دست كاشت )
5/107
جمع
1/102198
 

 
 
 
 
 
 
 
 
5- آبخيزداري
شهرستان بجنورد به دليل واقع شدن در منطقه خشك و نيمه خشك و كوهستاني بودن آن منطقه اي مساعد براي سيل و تخريب هاست ، خصوصاً با توجه به تخريب جنگل ها و مراتع شهرستان و كشت غير اصولي و چراي بي رويه دام در دامنه ها و مناطق شيبدار اين منطقه شرايط مساعدي براي لغز شهاي مهيب و فرسايش هاي خندقي پيدا كرده است.
رودخانه هاي اصلي شهرستان :
رودخانه اترك مهمترين رودخانه شهرستان مي باشد .همچنين رودخانه چندير و رودخانه سومبار در بخش رازو جرگلان از ديگر رودخانه هاي مهم اين شهرستان هستند . ساير رودخانه هاي شاخص شهرستان، رودخانه چناران ، فيروزه ، بازخانه ، شيرين دره ، قره چاي ،‌خرتوت و دربند مي باشند.
حوزه هاي آبخيز شهرستان :
بيش از 90% مساحت شهرستان در محدوده حوزه آبخيز اترك قرار دارد و كمتر از 5% مساحت آن در محدوده حوزه آبخيز كال شور واقع شده است .
درصد مطالعات انجام شده نسبت به كل مساحت شهرستان، 47.8درصد است.
تعداد حوزه هايي كه عمليات آبخيزداري درآنها به پايان رسيده است، شامل حوزه هاي آبخيز شهري راز، حوزه آبخيز تازه قلعه،  ناوه قزلقان، سيساب، اسدلي (فاز يك)، رختيان، حصارشاه وردي،كلاته باقرخان، امام وردي و نيستانه مي باشد.
منابع آب زيرزميني شهرستان :
شهرستان بجنورد از نظر منابع آب زير زميني داراي تعداد زيادي چشمه ، چاه عميق و نيمه عميق و قنات مي باشد به طوري كه حدود 90% آب مصرفي شهرستان از آب هاي زيرزميني تأمين مي گردد. و با عنايت به اينكه منابع آبي شهرستان اغلب به شكل چشمه هاي موقت، چاههاي دستي ورودخانه هاي موقت ودائمي مي باشد، كمبود اعتبارات لازم براي ذخيره سازي آب رودخانه هاي موقت ودائمي مشكل اصلي شهرستان درخصوص منابع آبي و فرسايش خاك مي باشد.
چاپ | ارسال به ديگران  |